آرامگاه پیر پالان دوز مشهد

آرامگاهپیر پالان بعید مربوط به دوران صفویان و در خیابان نواب صفوی قرار گرفته است.دراین بنا مقبره شیخ محمد مقتدی کارندهی ازعرفای شیعه آیین ذهبیه معروف به پیر پالان دوزقرار دارد.

آرامگاه به شکل چهار ضلعی بوده ودارایگنبد پیازی آفر تور مشهد شکل وایوان آجری است.

آرامگاه پیر یالان دوز بعد از باسازی شدن در سنه های بازپسین شامل درگاه ورودی, رواق ها, فضاهای طرفین صحن , فضای اصلی آرامگاه است.

نمای دیوارهای بیرونی با طاق نماها, قاب, لچکی, کاشی کاری قشنگ آراسته ودرون آن با نقش های هندسی و ترنج آراسته شده است.

مقبره پیر پالان دوز در 5 اردیبهشت 1356 به عنوان یکیاز آثار ملی ایران ثبت شده است.

بنای اولیه مقبره پیر پالان‌دوز در زمان شاه محمد خدابنده صفوی (پدر شاه عباس صفوی،فردی نابینا بود) به کوشش قنبر علی بن خواجه حسین در سال ۹۸۵ قمری ساخته شده است. آرامگاه منسوب به شیخ محمد مقتدی کارندهی (کاردهی) از عرفای شیعه آیین ذهبیه، سرشناس به پیر پالان‌دوز است که در قریه کارده مشهد به دنیا آمد و در شهر مشهد خانقاهی بر پا ساخت. وی اگرچه از شیخ‌های رشته ذهبیه بوده، اما برای امرار معاش پالان‌دوزی می‌کرده است. از وی قرآن هفت سوره‌ای بر جای باقیمانده که به خط ثلث نوشته شده است. بقعه پیر پالان‌دوز در سال‌های بازپسین به طور کامل بازسازی شده و مشتمل بر درگاه ورودی، رواق‌ها و فضاهای طرفین، صحن و فضای اصلی مقبره است. نمای دیوارهای بیرونی با طاق‌نماها، قاب، مثلثی و کاشی‌کاری زیبا مزین و داخل آن با نقش‌های هندسی و ترنج مزین شده است.

پیرپالان دوز

مقبره پیر پالان‌دوز در قسمت شمال شرقی مجموعه حرم حضرت رضا (ع) قرار دارد و دربرگیرنده بنایی چهارگوش با گنبدی بر فراز آن،‌ و ایوانی آجری در مقابل است. در داخل بقعه، شاه‌نشینی است که در بالای آن، یزدی‌بندی‌هایی اجرا شده که در اصل حائز نقاشی بوده و به تو بقعه جلوه خاصی می‌بخشیده است. بدنه‌های بنا، از دوران صفویه، حائز تزئینات نقاشی بوده که بر نشانه گذشت موعد و نفوذ رطوبت، جز بخش کمی از آن‌که مرمت و ثابت گردیده، بقیه ضایع شده است. در پایین کاسه گنبد نیز ترنج زیبایی با نگاره‌های گیاهی نقش‌اندازی شده است.

پیرپالان دوز

نمای بیگانه بنا به ایجاد طاق‌نماهای تیزه‌دار آجری و پشت‌بغل‌های کاشی و قاب‌های مستطیل تزئینی بر فراز آن‌ها، در عین سادگی، منظره‌ای زیبا دارد. سطح گنبد پیازی شکل فراز بنا که بر روی گردنی استوانه‌ای شکل برپا شده، حائز پوشش ساده‌ای از کاشی فیروزه‌ای است. شکل کلی بنا و بازمانده‌های نقاشی‌های داخل آن، بنا را اثری بهترین تور مشهد از دوران صفوی شناسایی می‌کند که در سنه ۹۸۵ هجری قمری ساخته شده است. تاریخ مزبور، بر کتیبه سنگ سفید مربعی کنده شده است.

مقاله مرتبط:
آرامگاه ارسلان جاذب؛ معرفی مقابر تاریخی و گردشگری
شخصیت به خاک سپرده شده در این بقعه، با پروا به نوشته سنگ مزارش، «محمد عارف عباسی»، از عرفای دودمان ذهبیه است. لقب «پالان‌دوز» از این جهت به او داده شده که برای گذران زندگی خود، با هستی مقام والایی که نزد ملت داشته، به پیشه پالان‌دوزی کارگماری داشته است. از این شخصیت، قرآن هفت‌سوره‌ای در دست است که به خط خوش ثلث تألیف شده است و داستان از توانایی او در شغل خوشنویسی دارد.