کلیسای مسروپ مشهد

اقلیت‌های مذهبی در ایران همواره مکان‌هایی را برای پرستش خود داشته و دارند که از آن میان می‌توان به کلیساها اشاره کرد.

مشهد نیز از این رو مستثنی نیست؛ البته پس از مهاجرت اغلب ارزانترین تور مشهد اقلیت‌های مذهبی از مشهد دو کلیسای تاریخی و کهنه مشهد دیگر آن کار و جنبش قدیمی خویش را ندارند و فقط به تاریخ شهر مشهد پیوسته اند.

 

تنها کلیسای ارمنیان مشهد در خیابان ارگ(امام خمینی امروز) در گرداگرد-نزدیکیها میدان سوم اسفند(ده دی امروز) واقع است و تنها گنبد سفید و سنگی آن با صلیبی در نوک آن قابل دیدن است.

کلیسای ده دی مشهد با توجه به ارزش‌های معماری و تاریخی 25 مردادماه سنه 84 از جانب گردانیدن میراث فرهنگی در لیست یادبود ها تاریخی – فرهنگی مملکت به ثبت دریافتی است.

 

کلیسای ده دی، مکانی با ارزش‌های معماری و تاریخی

کلیسای مسروپ ورجاوند در سال 1941 میلادی در مشهد بنا شده است دیرینگی این بنا به دوران پهلوی اول می‌رسد و پلان ساختمان کلیسا فرمی کم و بیش ذوزنقه‌ای شکل دارد. این ساختمان دارای دو گنبد مخروطی شکل است که در راس هر دوی این مخروط‌ها صلیب پیمان گرفته است و از ویژگی‌های آشکار و منحصر به فرد این ساختمان به شمار می‌رود.

گنبد بزرگتر در میانی ساختمان پیمان دارد و صلیب نصب شده در بالای آن از جنس آهن است؛ در حاشیه پایین گنبد ردیفی از کاشی‌های سفید رنگ پیمان دارد که منقش به گلی سبزرنگ است.

 

گنبدی مخروطی شکل نیز در رأس فضای ورودی کلیسا قرار دارد که لایه بیرونی آن امثال سقف شیروانی است. در ضمن کتیبه‌ای سنگی در بالای درب ورودی به سالن کلیسا نصب شده است که متن آن به زبان ارمنی است و در پایین آن تاریخ راه اندازی کلیسا ثبت شده است.

مکانی در داخل کلیسا قرار دارد که دستور سن را دارد و مراسم مذهبی در بالای آن اجرا می‌شده است طبقه دوم کلیسای “ده دی” مشهد مشابه‌ فضای طبقه پایین است.

ظریف، کلید دار کلیسای ده دی به دنبال بازدید گزارشگر تسنیم از این کلیسا گفت:در گذشته مسیحیان مشهد در این فضا پرستش می‌کردند که پس از مهاجرت آنها از مشهد این کلیسا به چهره متروکه باقی باقیمانده است.

 

وی افزود:در حال حاضر این کلیسا ذیل نظر شورای خلیفه گری ارمنیان ایران گردانیدن می‌شود که مسئولیت آن برعهده آلفرد هاوان است.

ظریف اظهار کرد: ارمنیان از دسته اقوامی هستند که بیش از دو هزار و هفت صد سنه در کناره ایرانیان زیسته‌اند و بر زبان و نزاکت و سنن یکدیگر کارایی نهاده‌اند. بسیاری از شهرهای آذربایجان ارمنی نشین بوده اند. اما مهاجرت آنها به اسپهان و مشهد و سایر شهرها به انگیزه ها سیاسی و اقتصادی چهره گرفته است.

وی تصریح کرد: کلیسای مسروپ مقدس در سنه 1941 میلادی توسط ارامنه ساکن مشهد بنا شده است. پلان کلیسا بازیلیک ستوندار بشکل مستطیل در جهت شرق به غرب است که محراب آن در سرنوشت شرقی قرار دارد. بر روی دیوارهای شمالی و جنوبی نورگیرهایی دارد و دارای چندین ورودی بوده است که در حال آماده مسدود شده اند و فقط یک ورودی در سمت غرب کلیسا باقی است.

هیچگونه مراسم گروهی در این کلیسا برگزار نمی‌شود

کلید دار این کلیسا خاطرنشان کرد: برج ناقوسخانه بالای این پله‌ها قرار دارد سقف کلیسا به جز در سرنوشت محراب که بالای آن گنبد با نورگیرهای متعددی تعبیه شده با شیروانی پوشانده شده است در اطراف کلیسا ساختمان‌های اداری و مدرسه ارمنیان مشهد پیمان دارد که امروز مخروبه‌ای بیش نیست.

 

وی گفت: این فضا به عنوان نمازخانه ارمنیان در سال 1330 دستک خورده است و بعد متعلق به به عنوان کلیسا باره کاربرد قرار گرفته است و در حال حاضر 4 سنه است که به ثبت ملی واصله است.

ظریف درباره فعالیت این کلیسا بیان کرد: لغایت چند سنه بعد از انقلاب این کلیسا پرکار بود ولی به انگیزه مهاجرت ارمنیان از مشهد به تبریز، تهران و اصفهان این کلیسا سایر فعالیتی ندارد مگر مراسمات خیلی ویژه که ارامنه به مشهد می آیند آن هم به صورت تک نفره و یا فامیلی مراسمات مذهبی خویش را به جا می آورند و می‌روند اما هیچ نوع مراسم دسته جمعی در این فضا دیگر برگزار نمی‌شود.

وی افزود: مدرسه ارامنه‌ای که همجوار با کلیسا است نیز بعد از کوچ ارامنه تعطیل شد و امروز فقط بقایایی از بنای آن باقی باقیمانده است و رو به ویرانی است.

کتابخانه‌ای که دیگر کتابخوان ندارد

ظریف اظهار کرد: در قسمتی از زندگی کلیسا کتابخانه‌ای کهنه واقع شده است که بیش از هزار جلد کتاب به زبان ارمنی و روسی دارد این کتابخانه در سنه 1961 به ثبت واصله است کتاب‌های این کتابخانه با توجه به رطوبتی که کف و دیوارها را فرا گرفته است روبه نابودی است.

 

شاید برای ملت مشهد که هر روز از کنار این کلیسا عبور می‌کنند این ساختمان به خاطره‌ها پیوسته باشد و به نوعی قسمت آن بی اهمیت باشد از طرفی جوانان و نوجوانانی که هر روز از کناره این کلیسا عبور می‌کنند از وجود این کلیسا اطلاعی ندارند و تنها ساختمانی مخروبه را نظاره می‌کنند و گاهی از سر کنجکاوی سوال می‌کنند این ساختمان مربوط به کجاست؟